|
ه .
آستانه ورود به مسجد
آنچه ذكر گرديد مروري بود بر ويژگي هاي اصلي فضاهايي كه ظرف انجام مراحل مختلف
نماز جماعت يعني ورود به مسجد ، تطهير و وضو ساختن ، كندن كفش ، پيوستن به صف
نمازگزاران ، و بالاخره اÞامه نماز هستند . در ادامه به عناصر كالبدي اصلي كه
در عرف ساخت مسجد به عنوان عناصر تشكيل دهنده بناي مسجد بر شمرده مي شوند اشاره
مي گردد .
صحن . در مسير نزديك شدن نمازگزاران به شبستان معمولا صحن قرار مي گيرد . اين
فضا وظايفي را به عهده دارد كه در نمونه هاي موجود به شكل و درجات مختلف به
انجام مي رسند . از جمله آن وظايف اينهاست : كمك به قرار گيري طرح در بستر خود
، جمع كردن عملكرد ها و عناصر متعدد و متنوع در كليتي واحد ، كمك به توسعه صف
نمازگزاران يا استقرار مستمعين در مواقعي كه به هر دليل شبستان از جمعيت پر مي
شود ( مثل نمازهاي خاص يا مراسم اعياد و وفيات ) ، فاصله گذاري ضروري بين فضا
هاي ورودي ، وضوخانه ، شبستان ، و بالاخره ايفاي نقش مبدل بين فضاي صحن و
شبستان . در نمونه هاي موجود صحن در دو صورت ديده مي شود :
الف – صحن به صورت گسترده بناي شبستان را در بر مي گيرد و شبستان همانند كوشك
در بخشي از عرصه صحن استقرار مي يابد . در اين حالت سطح صحن به تناسب شكل و
موقعيت آن براي عملكردهاي مختلف به خصوص دسترسي ها ساماندهي مي گردد .
ب – صحن داراي بدنه اي كامل است و فضايي دروني را مي سازد كه حياط مسجد شكل مي
گيرد . و البته حياط با رواق مطلوبتر است . در طراحي حياØ مي بايست برخي نكات
توجه گردد : تاثيرات مثبت فضاي حياط بر روحيه ي نمازگزار در آماده ساختن وي
براي عبادت و فراغت از شهر و هياهوي آن ، كه نبايد تضعيف كردد ؛ بدنه هاي حياط
بهتر است به عملكرد هايي اختصاص يابند كه با نماز سنخيت داشته باشند و به حيثيت
و شان حياط بيفزايند ( نظير ايوان ، رواق ، كلاس ، ورودي ، كتابخانه ) .
چنانچه ضرورت حكم به همجواري عملكردهاي ديگري با حياط مسجد داد ، بايد تمهيداتي
انديشيد تا اين همجواري حياط را از يكدستي و يكپارچگي نياندازد ؛ و بايد به
شكلي در همجواري با صحن سامان يابد كه با اين معنا سازگاري داشته باشد و به
يكپارچگي طرح از نظر فرم عملكرد و معنا كمك كند .
عوامل و اجزاي كالبدي مسجد كه در زمان گذشته مورد توجه طراحان و معماران بوده و
فضاي دلپذيري را براي حÖور در مسجد فراهم مي آورده اند ، اين ها هستند :
پيش ورودي و هشتي . دالان . رواق و صحن ( حياط ) . حوض يا آب نما . ايوان .
شبستان . گنبدخانه ( گنبد ) . مقصوره . محراب . مناره ( گلدسته ) .
همچنين توجه به بدنه ها و حجم خارجي مسجد . جايگاه نماد ورودي در بدنه هاي
خارجي . تنوع عرصه ها و فضاهاي داخلي . درجه بندي و ارزش گذاري فضاهاي داخلي .
هندسه به كار برده شده در همكف شبستان و مقاطع و عناصر فضايي . استخوان بندي و
ساختار .
|
بازگشت
اعتقاد و بينش معماري
